คิดอย่างไรที่ทำจิตอาสากับญาติและผู้ป่วยที่มารับบริการในช่วงเช้าก่อนเวลางาน… ได้มาจาก Expectation ของผู้ที่มารับบริการสถาบันฯ  ร่วมกับการได้รับรู้ถึงประโยชน์จากการส่งเสริมสุขภาพจิตตนเองให้มีความสุขในการดำเนินชีวิตประจำวันที่ต้องดูแลเหมือนกับสุขภาพกาย และจำเป็นต้องมีการออกกำลังกายเพื่อความแข็งแรงอย่างสม่ำเสมอ  ที่ทำเพราะ…ใจอยากทำเพื่อญาติและผู้ป่วย
อยากสื่อให้พวกเค้าได้รู้ …ถ้าสุขภาพจิตเราได้รับการดูแลให้เข้มแข็งสุขภาพกายก็พลอยดีไปด้วย  เพื่อป้องกันปัญหาสุขภาพจิตที่จะเกิดตามมา เราควรต้องรู้การควบคุมอารมณ์ตัวเอง ตามทันอารมณ์ตัวเอง  สะสมไมตรี   ไม่หนีอุปสรรค  รู้จักฝึกใจ  ใฝ่เสริมคุณค่า   หาความสงบสุข   ทั้ง ๖ ข้อคือคำตอบที่ให้กับทุกๆ  คน  ขณะให้คำแนะนำก็จะให้ sheet กลับไปเตือนใจที่บ้าน บางคนขอไปอ่านออกอากาศในชุมชน  บางคนขอไปฝากเพื่อนบ้านด้วย  ก็ทำให้รู้สึกเป็นสุขที่ได้ทำ  ส่วนเรื่องภาวะวิกฤตกังวล เราให้เพราะอยากทำให้ผู้ฟังรู้สึกดีขึ้น  และต้องการทำให้รู้จักวิธีคิดหรือประเมินตัวเองได้ว่าควรปรึกษาแพทย์หรือยัง   
ภาวะซึมเศร้า   อารมณ์แปรปรวน และโรคจิตเภท เป็นโรคที่พบมากในผู้ป่วยของสถาบันกัลยาณ์ฯ   เรามีโอกาสก็อยากจะช่วยทำให้ผู้ป่วยและญาติเข้าใจถึงสภาวะโรคได้ดีขึ้น และเห็นความสำคัญของการรับประทานยาต่อเนื่องไม่หยุดยาเอง จนกว่าคุณหมอจะสั่งหยุด  จะได้ช่วยให้ผู้ป่วยไม่กลับมาอยู่โรงพยาบาลซ้ำ 
ทุกวันที่ไปพูดคุยเล่าให้ผู้รับบริการนั้น พบว่าเขาจะตั้งใจฟังมากและพยายามสอบถามข้อข้องใจ ทำให้รู้สึกภาคภูมิใจที่ได้มีโอกาสช่วยเหลือญาติและผู้ป่วย  หากเกษียณไปแล้วถ้ามีโอกาสก็ยังอยากทำอะไรดีๆให้กับสังคม…
——————————————
* งานพยาบาลจิตเวชชุมชน สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์

                                                                                    วีระศักดิ์   อำคา*
          ซ่อมอะไร….ก็ซ่อมได้  น่าจะเป็นสโลแกนของฝ่ายช่างพี่น้องที่ทำหน้าที่ในการซ่อมบำรุงรักษาทุกอย่างภายในสถาบันแห่งนี้  ความรู้สึกที่ดูเหมือนกับว่าตนเองเป็นผู้ปฏิบัติอีกระดับ  คล้ายๆระดับรากหญ้าที่คนส่วนใหญ่ไม่ค่อยยอมรับเพราะมักจะยอมรับเฉพาะองค์กรวิชาชีพ…… อะไรประมาณนั้น….
ในช่วงเวลาทำงานหลายครั้งที่ท่านจะเห็นช่างเดินถืออุปกรณ์ที่เป็นเครื่องมือซ่อมเข้าไปในหน่วยต่างๆ คนระดับรากหญ้าในสถาบันแห่งนี้จะรู้สึกเหมือนกันกันว่า ๆ  บางคนก็ทำงานจนเหงื่อท่วม  ดูเหมือนเป็นภาพที่ชินตาของผู้ใช้บริการ   จะมีสักกี่คนที่จะรู้ว่าเขาคิดอะไร ?   คิดว่า…เขาไม่ใช่คนสำคัญ  แต่จริงๆแล้วบุคคลเหล่านี้เป็นบุคคลที่สั่งสมประสบการณ์และมีความคิดดีๆ มากมาย  เพียงแต่ต้องรออะไรบางอย่างที่จะมาทำให้เขาเปิดใจได้เท่านั้น   อะไรบางอย่างนั้น  คือ….การรับฟัง  ความรัก  ความเอื้ออาทร  มิตรไมตรีจากพวกเราชาวสถาบันกัลยาณ์ฯ   
จากการที่เรามีโอกาสได้สัมผัสกับคนกลุ่มนี้อย่างใกล้ชิดเพราะพึ่งได้เข้ามาทำงานร่วมกันในระยะสั้นๆ  เรามองเห็นคุณค่าในตัวเขาและความรู้ที่ถูกสั่งสมจากประสบการณ์เป็นเวลานาน วันหนึ่งเราก็สามารถดึงออกมาใช้ประโยชน์กับองค์กรได้ในเรื่องของการบริการอย่างมีคุณภาพ  โดยใช้แนวความคิดในการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์  วัฒนธรรม  ค่านิยมในการทำงานเข้ามา 
…ทุกเช้าเรามีการมานั่งพูดคุยกันในเรื่องของการทำงานของเมื่อวานที่ผ่านมาว่า  ใครเจอปัญหาอะไรบ้างเราจะแก้ปัญหาอย่างไรกับใบงานที่เขาส่งมา   ใครมีปัญหา ทำอะไรไม่ได้บ้าง  อุปกรณ์อะไรไม่พอ  จากตรงนี้วันต่อ ๆ มา เราพบว่าการคุยกันตอนเช้าไม่ใช่เรื่องธรรมดาซะแล้ว    เพราะ……วันหนึ่งเขาถามกันว่าทำไมคนนี้ซ่อมโถส้วมแล้วใช้น๊าน นานจึงพัง  ทำไมคนนี้ซ่อมแล้ว 1 อาทิตย์ก็หลุดออกมา 
จากวันนั้นก็มีการเล่าถึงวิธีการซ่อมของแต่ละคนแล้วแลกเปลี่ยนเรียนรู้กัน  เพื่อนำไปเป็นข้อมูลความรู้ในการซ่อมครั้งต่อไป  และเพื่อให้ได้มาตรฐานเราจึงมีการรับประกันคุณภาพการซ่อมนี่เป็นวิธีการทำงานใหม่ของฝ่ายช่าง  ซึ่งแต่ก่อนเมื่อได้ใบส่งซ่อมต่างคนต่างไปซ่อมตามบทบาทหน้าที่ หรือในกรณีผู้ใช้บริการเขียนใบส่งซ่อมข้อมูลไม่ชัดเจนก็จะให้รอไปก่อน  ปัจจุบันกรณีใบแจ้งซ่อมผู้ใช้บริการเขียนข้อมูลไม่ชัดเจน  จะมีการโทรศัพท์สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมจากผู้ใช้บริการ  ถ้าผู้ใช้บริการให้ข้อมูลเพิ่มเติมไม่ได้เนื่องจากไม่รู้ช่างละลงไปดูที่หน้างานแล้ววิเคราะห์หาสาเหตุของการชำรุดหรือเสียหายของวัสดุ/อุปกรณ์ว่าเกิดจากอะไร  หรือเกิดจากการใช้งานผิดประเภทก็จะแจ้งข้อมูลให้กับผู้ใช้บริการทราบทันที่ว่าซ่อมได้หรือต้องรอเนื่องจากอะไร     “เดี๋ยวนี้เราได้รับคำชมเชยบ่อย ๆ เรื่องไปซ่อมเร็ว สัมพันธภาพดี   มีการอธิบายวิธีการใช้การดูแล  ”
ใครที่เป็นคนช่างสังเกตก็จะพบว่าช่วงหลัง ๆ นี้ช่างเขาขี้เหงาเขาไม่ไปทำงานคนเดียวเขาจะต้องมีเพื่อนไปด้วย 1 คน  นี่เป็น Buddy   ที่เราจัดให้เพื่อช่วยกันทำงาน  บางงานที่มีผลกระทบต่อกันเราก็จะไปเป็นทีม  เช่น  การเปลี่ยนบานหน้าต่าง  หรือทำการย้ายประตูพื้นที่จะต้องกระทบต่อระบบไฟฟ้าหรือท่อประปาเราก็จะทำงานทีเดียว   ทุกคนไปวางแผนหน้างานว่าจะต้องแก้อย่างไรถึงจะเป็นระเบียบเรียบร้อยและสวยงาม  จะได้ทำงานครั้งเดียวไม่ต้องมารื้อทำทีละอย่าง 
 เราไม่เข้าใจหรอกว่ากระบวนทัศน์น่ะคืออะไร…   แต่เรารู้ว่าเวลาทำงานแล้วถ้ามีคนเข้าใจเรา  ให้กำลังใจเรา  ช่วยเราคิด   ให้เกียรติเรา  สั่งการในสิ่งที่ควรทำ เราก็อยากเป็นคนสำคัญ  ฟังเราพูดบ้าง  …..จะทำให้เราอยากทำงาน ทำงานแล้วเราก็มีความสุขนะ……… เราสังเกตว่าพวกเขามีความสุขที่ได้ทำงานด้วยกันและภูมิใจที่ได้รับคำชมจากหน่วยงานเป็นระยะ  เป็นสิ่งที่ทำให้เขามีกำลังใจ  อยากเป็นวงล้อที่หมุนต่อเนื่องไม่หยุดนิ่ง…..เมื่อทำงานดี……ก็ได้รับคำชม…..ได้รับคำชม…..ก็อยากจะปรับปรุงงานให้ดียิ่งขึ้น…..

ด้วยนิสัยส่วนตัวที่ผมเป็นคนรักในธรรมชาติและชอบสิ่งประดิษฐ์ไอเดียเก๋ๆ ที่ทำจากธรรมชาติหรือวัสดุเหลือใช้ต่าง ๆ  บ่อยครั้งที่ผมมักทำไว้ประดับหรือใช้งานที่บ้านพักของผม โดยผมไม่คิดว่าสิ่งเหล่านี้จะสร้างประโยชน์ให้กับที่ทำงานมากนัก เนื่องด้วยผมเห็นว่า ที่ทำงานเป็นสถานที่ราชการก็คงต้องใช้วัสดุอุปกรณ์ที่ดูเรียบร้อยเป็นระเบียบสร้างมนต์ขลังให้รู้ว่า นี่แหละสถานที่ราชการ เอาเป็นว่า ผมยกตัวอย่างให้เห็นภาพชัดเจนขึ้นอีกนิดล่ะกันนะครับ อย่างยางรถยนต์เก่าหรือรองเท้าเก่าที่ไม่ใช้แล้วนำมาดัดแปลงเป็นกระถางต้นไม้ แน่นอนครับถ้าแขวนหรือตั้งโชว์ไว้ที่สวนของบ้านพัก สวย เก๋ อย่าบอกใครเชียว รับรองเป็นที่กล่าวถึงชื่นชมในแวดวงแขกและเพื่อนฝูงที่มาเยี่ยมเยียน แต่ถ้าลองจินตนาการเปลี่ยนจากสวนบ้านพักผมเป็นสวนที่ไว้ให้ญาติและผู้ป่วยนั่งพักผ่อนขณะมาติดต่อที่สถาบันฯ  เขาก็คงรู้สึกไม่ดีแน่ ๆ ด้วยเหตุผลนี้ ถึงแม้หลายครั้งที่ผมเห็นวัสดุสำนักงานที่เหลือใช้แล้วเกิดไอเดียในการนำมาประดิษฐ์เป็นสิ่งของเพื่อตกแต่งหรือใช้ประโยชน์ในสถาบันฯได้แทนที่จะทิ้งไป  ไอเดียเหล่านี้ก็ได้แค่อยู่ในความคิดผมไม่เคยหลุดออกมาเป็นความจริงเลย จนกระทั่งวันหนึ่งทางสถาบันฯได้มีโครงการปรับกระบวนทัศน์ วัฒนธรรมและค่านิยมในการทำงาน ซึ่งเปิดโอกาสให้แสดงความคิดเห็นต่าง ๆ ในการปรับปรุงสถานที่และสิ่งแวดล้อมสถาบัน ฯ  ผมจึงมีโอกาส และได้แสดงไอเดียในผลงานที่อยู่ในความคิดของตัวผมออกมาในรูปแบบการนำเสนอโครงการ”สิ่งแวดล้อมแบบพอเพียง” ซึ่งตัวโครงการที่ผมทำนั้น สิ่งสำคัญก็ได้แรงบันดาลใจจากพ่อหลวง นั่นคือความพอเพียง  สิ่งแรกที่ผมคิดทำในตัวโครงการนี้ คือ กระดาษที่ใช้แล้วในสำนักงานนำมารีไซเคิลซะใหม่  โดยการนำกระดาษมาแช่น้ำ ให้ยุ่ย  ระหว่างนั้นก็ต้องทำตัวโครงลวดเป็นรูปร่างก่อน  แล้วนำกระดาษมาปั่นให้ละเอียด บีบน้ำออก  จากนั้นก็นำมาผสมกับปูนซีเมนต์  ประดิษฐ์ปั้นเป็นกระถางต้นไม้ และทางเดินเท้าที่มีรูปร่างเหมือนท่อนไม้ 
แน่นอนผมเชื่อมันในตัวโครงการมากว่า  สามารถทำได้แน่  แต่ผมไม่มั่นในเลยว่า  คณะทำงานปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ฯ  จะเชื่อมั่นเหมือนผม
“เอาเลย  ลงมือทำเลยน่ะ  มีอะไร ?  ขาดเหลือบอกพี่”
“ไอเดียเยี่ยมมาก  พอดีพี่อยากสร้างต้นสาละที่ใช้เป็นตัวแทนสถาบันฯ  เราไม่รู้น้อยจะใช้กระดาษมารีไซเคิล ทำให้พี่ได้หรือเปล่า”
นี่คือเสียงตอบรับจากคณะทำงานปรับเปลี่ยน ฯ  ครับ  ประโยคไม่กี่ประโยคที่ได้ยิน  กลับให้ผมหัวใจพองโตด้วยกำลังใจเกินร้อย   ผมพร้อมแล้วครับ  แต่ผมจะต้องหาบุคลากรที่สนใจเข้าร่วมโครงการของผมก่อน  โดยการไปสอบถาม “สนใจไหมกับโครงการ สิ่งแวดล้อมแบบพอเพียง”  ซึ่งขณะที่ผมเล่าแนวความคิดตัวโครงการของผมให้พวกเขาฟัง  ผมสังเกตเห็นแววตา  ยินดีและท่าทางร่าเริงของพวกเขา  ผมหาสมาชิกร่วมโครงการได้รวดเร็วกว่าที่คาดการณ์ไว้  ผมจึงรีบนัดแนะ  “เจอกัน  เสาร์หน้า  11  โมงเช้า  หน้าตึกอาชีวบำบัด  บริเวณบ้านพักชายโสด  เราจะทำต้นสาละก่อน  วันต่อไปค่อยทำทางเดินเท้าและกระถาง”  และแล้ว ! วันที่ผมนัดหมายก็มาถึง  แต่พวกเราเริ่มงานกันแต่เช้าเลยครับ  ทำไมน่ะหรือ?  ก็สมาชิก (เสียงทอง) ของผมซิครับ  เจ็ดโมงกว่ามาตะโกนหน้าบ้านพักผมแล้ว  สองมือเต็มไปด้วยกระดาษเหลือใช้  ถัง  กะละมัง (ไม่มีหม้อครับ)
สมาชิกผมถาม “แช่แบบไหน ?  เอากระดาษใส่ลงไปในน้ำเลยหรือเปล่า ?”
“โอ้โห! พี่! ทำตอนนี้เลยหรือ”  สมาชิก (เสียงทอง) ผมหัวเราะ
“จะได้เสร็จไวไง  เย็นนี้จะได้ว่างนั่งคุยกัน”
ผมรู้นั่นไม่ใช่เหตุผลที่แท้จริงของพี่เขา  แต่เหตุผลจริงๆ ดูได้จากท่าทาง  กระตือรือร้นเปี่ยมไปด้วยชีวิตชีวา  ความสุขที่ได้ทำงานที่ชอบ  หัวใจพี่เขาพองโตด้วยพลังเหมือนผมแล้วล่ะครับ  ขณะผมกำลังอธิบายวิธีแช่กระดาษอยู่  สมาชิกอีกคนของผมก็เดินมา  มือขวาถือถุงใส่ขวดน้ำอัดลม  มือซ้ายหิ้วกระติกน้ำแข็ง  ตะโกนมาแต่ไกล 
“ อ้าว! เริ่มกันแล้วหรือ  กำลังจะมาชวนทำอยู่พอดี”  สรุปแล้วสมาชิกผมครบองค์  แบบไม่ได้นัดหมายตั้งแต่ยังไม่ถึงเวลานัด  แต่แล้วเหตุการณ์ก็ไม่คาดคิดก็เกิดขึ้น  เมฆฝนตั้งเค้า (แบบไม่มีเสนา)  ลมกรรโชกแรงขึ้น เม็ดฝนเล็กๆ กระทบแขน
“สงสัยฝนตกแน่  ย้ายไปตั้งไว้ในที่ร่วมก่อนไหม  สงสัยวันนี้ต้องเลิกทำก่อนละมั่ง”  ผมถามความคิดเห็นของสมาชิก  ทุกคนเห็นพ้องต้องกันให้ย้ายไปไว้ใต้ชายคาบ้านพัก  แล้วกางร่วมคันใหญ่ถัดจากชายคากันฝนกระเด็น  แต่ไม่มีใครพูดถึงเรื่องเลิกทำ ฝนตกหนักมากชนิดพูดกันทีต้องตะโกน  แต่ไม่มีใครหยุดทำ  ทุกคนเปียกปอนเนื้อตัวสกปรกแต่ไม่มีเสียงบ่น  มีเพียงรอยยิ้มและเสียงหัวเราะเท่านั้น  ที่แข่งกับเสียงฝนที่ตกอย่างไม่ลืมหูลืมตา
เกือบ  2  วันเต็มที่พวกเราช่วยกันทำ  ลำต้นของต้นสาละก็สำเร็จ  ถึงแม้ว่าทางเดินเท้าและกระถางจะยังไม่ได้ทำ  ก็ไม่มีใครกังวลเพราะมั่นใจว่า  พวกเราต้องทำสำเร็จแน่นอน  ใบของต้นสาละได้แรงจากพี่ๆ ส่วนวิกฤตฯ  มาช่วยกันประดิษฐ์  ต้นสาละที่เกิดจากพลังของพวกเราถูกนำไปวางไว้ในห้องแลกเปลี่ยนเรียนรู้  เพื่อเป็นสัญลักษณ์ของสถาบันฯ  นำมาซึ่งความภาคภูมิใจของผมและสมาชิกทุกท่านในโครงการ “สิ่งแวดล้อมแบบพอเพียง”
ขอขอบคุณแรงสนับสนุนที่น่ารักทุกท่าน (ผอ. พี่วีระศักดิ์ พี่สำราญ พี่ยุพิน พี่วยุณี ฯลฯ)
ที่ช่วยสานความคิดของผมให้เป็นจริงขึ้นมา  ทำให้ผมรู้ซึ้งกึงคุณค่าภายในตัวผมว่าสามารถสร้างประโยชน์ให้กับสถาบันฯได้    และขอขอบคุณพ้องเพื่อนที่แสนดี  (พี่สมพร  พี่ญัติ   พี่สุรพล   และคุณหนึ่ง……)  ที่ทำให้ผมรู้ซึ้งถึงคำว่า”สามัคคี คือพลังอันยิ่งใหญ่”
                                                                 
                                                     ขอขอบคุณจากใจจริงครับผม
                                                                                    สุทธิโรจน์    พรหมบุตร
 

* ที่มา :  สุทธิโรจน์    พรหมบุตร. (2551).  สาละ…เธอคือพลัง ในส่วนเติมเต็ม งานดี ชีวิตดี สังคมดี  การปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์การบริหารความเสี่ยงเพื่อการบริการที่เป็นเลิศ. (ศิริศักดิ์ ธิติดิลกรัตน์ และ วิริณธิ์ กิตติพิชัย, บรรณาธิการ). กรุงเทพ ฯ : สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์ กรมสุขภาพจิต.

 

ปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์….ปรับเปลี่ยนอะไร*

                                                                                              น.พ. ศิริศักดิ์ ธิติดิลกรัตน์
                                                                               ผู้อำนวยการสถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์

          จากการที่กรมสุขภาพจิต ได้มอบหมายให้สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์เป็นหน่วยงานนำร่องในโครงการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ ถือเป็นเรื่องที่ท้าทายสำหรับตนเองอย่างมาก เพราะตอนแรกอยากรู้จริงๆว่ามันคืออะไร แล้วจะทำได้จริงไหมในเวลาอันจำกัด ทางโครงการสร้างต้นแบบการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ วัฒนธรรมและค่านิยมซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่าง สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ  กับ สถาบันส่งเสริมการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี ก็ส่งอาจารย์ที่ปรึกษาพร้อมทีมงานมาชักชวนให้ทำโน่นทำนี่อยู่ตลอด รู้สึกอาจารย์(ดร.วิริณธ์)ท่านใช้วิชา Facilitate กับแกนนำ ของสถาบันฯเรา เริ่มตั้งแต่การชวนไปดูงานที่ รพ.บ้านตาก รพ.เสาไห้ ซึ่งผมก็ได้มีโอกาสร่วมไปกับคณะด้วย ซึ่งสิ่งที่ได้ในตอนนั้นก็คือการได้พูดคุยกับทีมงานที่ไปช่วงงานเลี้ยงตอนเย็น
          แต่กลับมาแล้วก็แปลกใจ เพราะทีมงานมีความกระตือรือร้นอยากจะพัฒนาสิ่งต่างๆอยู่เรื่อย ขณะที่ตนเองยังงงๆอยู่ แต่ที่ทำได้ตอนนั้นคือถ้าเขาอยากจะพัฒนาอะไร เราก็มีหน้าที่ตอบสนอง หรือคอยอำนวยความสะดวกให้อย่างเต็มที่ ก็คิดเพียงแต่ว่า ก็ดีเหมือนกันนะที่ทีมงานเริ่มที่จะอยากพัฒนาด้วยตัวของตัวเอง หลังจากนั้นก็มีกิจกรรมต่างๆตามมา มีโครงการพัฒนาทั้งสิ่งแวดล้อม และพัฒนาเสริมสร้างกำลังใจของบุคลากรเกิดขึ้นหลายโครงการ ก็คิดว่าทีมงานได้เริ่มพัฒนาไปแล้ว แต่ตนเองในฐานะผู้นำหน่วยงาน จะพัฒนาอะไรดี คำถามที่ว่า “ปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์….ปรับเปลี่ยนอะไร” จึงเกิดกับตนเองตลอด จนต้องใช้วิธีศึกษาจากหนังสือหลายเล่ม ทั้งหนังสือที่ได้เป็นของขวัญปีใหม่จากรองอธิบดีกรมสุขภาพจิต หรือหนังสือที่ซื้อจากร้านหนังสือ ไปนั่งฟังบรรยายจากการประชุมวิชาการ แล้วมาประมวลดูกับสิ่งที่เกิดขึ้นกับเจ้าหน้าที่ชาวสถาบันฯ จึงเกิดมุมมองใหม่ในการบริหารงาน และการทำงาน คำถามที่ว่า “ปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์….ปรับเปลี่ยนอะไร” จึงมีคำตอบสำหรับตนเองคร่าวๆว่า

เอกสารอ้างอิง
1. วรภัทร์ ภู่เจริญ จีรพงศ์ พรกุล และธนกฤต จรัสรุ่งชวลิต. KPI…ทำให้ง่ายๆ.กรุงเทพมหานคร:อริชน; 2550.
2. โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์และคณะ,องค์กรไม่ใช่เครื่องจักร การบริหารจัดการกระบวนทัศน์ใหม่ Living Organization กรุงเทพมหานคร: มีดี กราฟิก ;2551.
3.  วิจารณ์ พานิช.ผู้บริหารองค์กรอัจฉริยะ ฉบับนักปฏิบัติ.  กรุงเทพมหานคร:อมรินทร์พริ้นติงแอนด์พบลิชชิ่ง; 2550.

——————–

* ที่มา : นพ.ศิริศักดิ์ ธิติดิลกรัตน์. (2551).  ปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์….ปรับเปลี่ยนอะไร ใน งานดี ชีวิตดี สังคมดี  การปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์การบริหารความเสี่ยงเพื่อการบริการที่เป็นเลิศ. (ศิริศักดิ์ ธิติดิลกรัตน์ และ วิริณธิ์ กิตติพิชัย, บรรณาธิการ). กรุงเทพ ฯ : สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์ กรมสุขภาพจิต,  หน้า 5-10.

 

การปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์: ธรรมชาติของความเป็นมนุษย์*

                                                                                             พ.ญ.ดวงตา ไกรภัสสร์พงษ์
                                                      รองผู้อำนวยการฝ่ายการแพทย์ สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์
         
          ฉันพยายามอ่านความหมายของกระบวนทัศน์ในเอกสารทางวิชาการที่หน่วยงานราชการแจกให้ ยิ่งอ่านก็ยิ่งงง   ช่วงนี้ฉันได้มีโอกาสดูภาพยนตร์โทรทัศน์ที่เล่าเรื่องเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ของเกาหลี เรื่อง “อิมซังอ๊ก พ่อค้าหัวใจทรนง” ฉันไม่แน่ใจว่าฉันเข้าใจความหมายของกระบวนทัศน์ตามทัศนะของนักวิชาการหรือไม่  แต่สิ่งที่ฉันได้เรียนรู้จากภาพยนตร์เรื่องนี้  คือ ปรัชญาในการเป็นพ่อค้าของคนสองกลุ่มที่มีจุดมุ่งหมายในผลลัพธ์เบื้องต้น(intermediate goal)เหมือนกันคือกำไรจากการค้า ความอยู่รอดขององค์กร  แต่มีจุดมุ่งหมายสูงสุด(ultimate goal)ที่แตกต่างกัน  กลุ่มหนึ่งมีให้ความหมายของการค้าที่ประสบความสำเร็จว่าเป็นการค้าที่สามารถกุมหัวใจของผู้คนได้ อีกกลุ่มหนึ่งให้ความหมายว่าต้องเอาชนะกลุ่มอื่นทุกวิถีทาง ต้องโค่นล้มกลุ่มอื่นได้หมด   เนื่องจากปรัชญาการค้าที่แตกต่างกันเช่นนี้จึงทำให้วิถีและวิธีการทำการค้าทั้งสองกลุ่มมีทั้งความเหมือนและความแตกต่าง   ทั้งสองกลุ่มมีความขยัน ตั้งใจทำงาน พยายามเปิดตลาดการค้าของตนเองให้กว้าง (activeness)  มุ่งเน้นผลงาน (yield)  ค้าแล้วต้องได้กำไรหรือขาดทุนน้อยที่สุด  มุ่งเน้นที่ประสิทธิภาพ (efficiency) ลงทุนน้อย ได้ผลมาก กว้านซื้อสินค้า หรือหาสินค้าคุณภาพดีในช่วงที่ราคาต่ำ แต่หาวิธีขายสินค้าในราคาสูงตามกลไกของตลาด มีความรับผิดชอบต่อผลงาน(accountability) เพราะหากไม่รับผิดชอบนั่นหมายถึงความเสียหายที่จะเกิดขึ้นที่ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงในอาชีพและรายได้ของทุกคนในองค์กร  ทั้งสองกลุ่มต้องพยายามหาข้อมูลทางการค้า เช่น การเคลื่อนไหวทางการเมือง ดินฟ้าอากาศ วัฒนธรรมประเพณีรวมถึงเทศกาล  แหล่งผลิตสินค้าที่มีคุณภาพ ผู้ผลิตสินค้าที่มีคุณภาพ  กิจกรรมทางการตลาด ของทั้งตนเอง คู่แข่งและลูกค้า  ต้องมีการปรับเปลี่ยนกลยุทธ์ รวมทั้งมีการตัดสินใจให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์ตลอดเวลา(relevance)

          ในภาพยนตร์สะท้อนให้เห็นชีวิตจริงไม่ปัจจัยใด ๆ ที่คงที่  ทุกสิ่งมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลาและมักจะอยู่นอกเหนือการควบคุมของคนในองค์กร  เนื่องจาก ultimate goal ที่แตกต่างกันจึงทำให้ทั้งสองกลุ่มมีวิธีคิด วิธีการทำงานและวัฒนธรรมขององค์กรที่แตกต่างกัน  โดยศีลธรรมและคุณธรรม (morality)  ที่แตกต่างกันเป็นคุณลักษณะพื้นฐานที่กำหนดคุณลักษณะอื่น ๆ ทั้งหมด  เมื่อมีเป้าหมายสูงสุดที่จะทำการค้าที่กุมหัวใจของคน ก็ต้องทำการค้าที่มีคุณธรรม มีความรับผิดชอบต่อสังคม(accountability)  กำไรขององค์กรต้องอยู่บนฐานของความกินดี อยู่ดีของลูกค้าในสังคมด้วย  แต่หากขาดซึ่งศีลธรรมและคุณธรรม ให้ความหมายของคำว่าชนะคือได้เป็นหนึ่ง บนความหายนะของคนอื่น ก็จะทำการค้าทุกวิถีทางที่ขาดคุณธรรม แม้ว่าในการประชุมองค์กรจะให้มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็น แต่เมื่อใช้วิธีการที่ขาดคุณธรรมแล้ว ก็ต้องปกปิดเป็นความลับ จะหา democracy ที่แท้จริงไม่ได้   การทำงานอย่างมีศักดิ์ศรี(integrity) ของวิชาชีพพ่อค้าของทั้งสองกลุ่มต่างกันโดยสิ้นเชิง  ภาพยนตร์เรื่องนี้ชี้ให้เห็นของการปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นตลอดเวลา ทุกคนต้องปรับตัว ปรับใจเข้ากับสถานการณ์ที่เปลี่ยนไป “มันเป็นวิถีชีวิตของมนุษย์”   ในทัศนะของฉันแล้ว การปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์มิใช่เรื่องอะไรที่ใหม่ ธรรมชาติได้สอนให้เราต้องปรับเปลี่ยนอยู่ตลอดเวลาจะเปลี่ยนโดยรู้ตัว มีสติสัมปชัญญะและใช้ปัญญาหรือจะโดยการปรับเปลี่ยนไปตามกระแสภายนอกก็ตาม
          สิ่งที่น่าสนใจในการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์สำหรับฉัน คือ การกำหนดและการทำความกระจ่างต่อเป้าหมายสูงสุดของชีวิตทั้งของตนเองและขององค์กร  เป้าหมายสูงสุดของชีวิตฉันได้รับการถ่ายทอดจากครอบครัว พ่อแม่หวังให้เป็นคนที่มีความซื่อสัตย์ อ่อนน้อมถ่อมตน มีความพอใจในสิ่งที่ตนเองมีอยู่ รักเพื่อนมนุษย์ด้วยกันและรักศักดิ์ศรีของตนเอง เมื่อแต่งงานมีครอบครัว สามีได้สืบทอดเจตนารมณ์ของพ่อแม่ฉันอย่างไม่ผิดเพี้ยน  เมื่อมีลูก ลูกก็ได้ยืนยันเป้าหมายสูงสุดในชีวิตของฉันที่ได้รับการปลูกฝังตั้งแต่วัยเด็ก นี่คือวัฒนธรรมของครอบครัว   เมื่อฉันได้เข้ามาทำงานในองค์กร “โรงพยาบาลนิติจิตเวช” ซึ่งปัจจุบันได้เปลี่ยนชื่อเป็น “สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์”   ฉันได้รับการปลูกฝังวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของการทำงานที่สอดคล้องกับที่ได้รับจากครอบครัว  ผู้บังคับบัญชาก็สอนเหมือนกับที่พ่อแม่สอน   พี่ ๆ น้อง ๆ ที่ทำงานเป็นเจ้าขององค์กรก่อนที่ฉันจะเข้ามาทำงานก็สอนด้วยการปฏิบัติให้ดู  เรื่องที่คนในองค์กรพูดคุยกัน คือจะช่วยเหลือผู้ป่วยของเราให้พ้นทุกข์ได้อย่างไร มีวิธีไหนอีกบ้างที่เราต้องทำเพิ่มเติม นอกจากช่วยผู้ป่วยแล้วยังคิดถึงการแบ่งเบาความทุกข์ของญาติ ความรับผิดชอบที่มีต่อสังคม ทำอย่างไรจึงจะทำให้สังคมปลอดภัย  เพราะเมื่อสังคมปลอดภัย ผู้ป่วยของเราก็จะได้รับการยอมรับ มีศักด์ศรีเท่าเทียมคนอื่น   ทุกวิชาชีพทำงานร่วมกันเป็นทีม  มีอะไรก็ช่วยเหลือกัน แก่นของ “ I AM READY”  มีมาแต่ก่อนที่ฉันจะเข้ามาทำงานที่นี่เสียอีก     ภายใต้ “ I AM READY”  นี้ เราได้พัฒนา ปรับตัวเอง ปรับกระบวนการทำงานด้วยความอ่อนน้อมว่า “ Though it’s enough, but we can contribute more”  รูปธรรมของเหตุการณ์ต่าง ๆ  ของการปรับยุทธศาสตร์ กลยุทธ์ กลวิธีก็เป็นไปตามเหตุ ปัจจัย  บัดนี้คนของเรามีระดับการศึกษาสูงขึ้นกว่าแต่ก่อนมาก  มีเทคโนโลยีที่เข้าสมัย  เป็นที่รู้จักของคนในสังคมมากกว่าเดิม  มีพันธกิจที่เปลี่ยนไปตามความต้องการของสังคม มีขอบเขตการทำงานที่กว้างขวางขึ้น มีการแลกเปลี่ยนความรู้กันเองและกับหน่วยงานภายนอกมากขึ้น รวมทั้งมีผู้ที่สนใจเข้ามาดูว่าเรา “ I AM READY” จริงหรือไม่? ทำถึงไหนกัน?  หากว่าเราเป็นชาวสถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์ที่สืบทอดเจตนารมณ์ของคนรุ่นเก่าอย่างไม่ขาดสายแล้ว เราก็กล่าวได้อย่างเต็มปากว่า “การปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์เป็นธรรมชาติของความเป็นชาวสถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์”   เป็นวิถีชีวิตที่นำไปสู่เป้าหมายสูงสุดของความเป็นวิชาชีพและขององค์กร
          สำหรับฉันแล้ว ฉันพอใจและภูมิใจที่ได้ใช้ชีวิตอยู่ในองค์กรที่เข้าถึงธรรมชาติอันดีงามของความเป็นมนุษย์…สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์
 ————————————————-

* ที่มา : พ.ญ.ดวงตา ไกรภัสสร์พงษ์. (2551).  แก่น “ธรรม” ดวงตาที่มองเห็น ใน งานดี ชีวิตดี สังคมดี  การปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์การบริหารความเสี่ยงเพื่อการบริการที่เป็นเลิศ. (ศิริศักดิ์ ธิติดิลกรัตน์ และ วิริณธิ์ กิตติพิชัย, บรรณาธิการ). กรุงเทพ ฯ : สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์ กรมสุขภาพจิต,  หน้า 63-65.
 

“มุ่งมั่น จัดแนวคิด จิตพัฒนา เน้นลูกค้า ผ่านระบบ ครบทีม”

ค่านิยมหลัก ของสถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์

แก่นความหมายของค่านิยมหลัก สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์ ที่สอดรับกับ  I AM READY ที่สำนักงาน ก.พ.ร. กำหนด
     มุ่งมั่น-Individual Commitment: สมาชิกทีมมุ่งมั่นยึดถือเป้าหมายและความสำเร็จขององค์กรเป็นหลักในการทำงาน สอดคล้องกับ  Y-Yield และ A-Accountability
     จัดแนวคิด-Individual & Organization Leaning: หาโอกาสการเรียนรู้จากงานที่ทำและเพื่อนร่วมงานในทุกโอกาสที่เป็นไปได้  สอดคล้องกับ  R-Relevancy
     จิตพัฒนา-Continuous Improvement: หาโอกาสที่จะปรับปรุงกระบวนการทำงานอย่างต่อเนื่องพากันพัฒนาอย่างต่อเนื่อง สอดคล้องกับ A –Activeness
     เน้นลูกค้า-Patient & Customer Focus: การมุ่งเน้นตอบสนองความจำเป็น ความต้องการ ความคาดหวังของผู้ป่วยและผู้รับบริการอย่างเป็นองค์รวม คำนึงถึงสิทธิผู้ป่วย วิถีชีวิต และสิ่งแวดล้อม ใช้มาตรฐานวิชาชีพเพื่อให้เกิดผลลัพธ์ด้านสุขภาพที่ดี สอดคล้องกับ I-Integrity & M-Morality
     ผ่านระบบ-System Perspective: การใช้มุมมองเชิงระบบ มองภาพรวมครบถ้วนทุกองค์ประกอบอย่างเชื่อมโยง สอดคล้องกับ E-Efficiency
     ครบทีม-Teamwork: การทำงานเป็นทีม เปิดรับฟังความคิดเห็นและตอบสนองกัน  และกัน ร่วมมือกันอย่างเป็นระบบ สอดคล้องกับ  D-Democracy

และคนที่สามตอบว่า ‘ผมกำลังสร้างวัดครับ’”

********************************

หวังว่าถ้ามีใครถามหน่วยงานนำร่องว่าทำอะไร

เราคงไม่เห็นเพียงเป็นแค่กิจกรรม

แต่ควรมองภาพรวมคือ …

เรากำลังปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์เพื่อการทำงานที่มีประสิทธิภาพนำสู่ประชาชน

 I AM READY…